Το διάβασμα φωναχτά δίνει λέξεις, εγγύτητα και μια ήσυχη στιγμή μέσα σε μια μέρα που κατά τα άλλα είναι γεμάτη. Αυτό το ξέρουν οι περισσότεροι. Το δύσκολο είναι να γίνει στ’ αλήθεια, όταν το φαγητό άργησε, κάποιος αρνείται να πλύνει τα δόντια του κι εσείς σχεδόν αποκοιμιέστε στη δεύτερη σελίδα. Παρακάτω θα βρείτε τι λέει η έρευνα, πώς μπορεί να μοιάζει το διάβασμα σε κάθε ηλικία και πώς αποκτά μια θέση στη μέρα που κρατάει.
Λέξεις που δεν λέγονται ποτέ στο τραπέζι
Τα βιβλία έχουν άλλη γλώσσα από την καθημερινότητα. Στην είσοδο λέμε «βάλε τα παπούτσια σου» και στο τραπέζι «θέλεις κι άλλο γάλα;». Σε ένα παραμύθι κάποιος γλιστράει αθόρυβα μέσα σε ένα ομιχλιασμένο δάσος, ένας δράκος αναστενάζει βαριά και μια πόρτα τρίζει στους μεντεσέδες της. Όταν διαβάζετε φωναχτά, το παιδί συναντά λέξεις που σπάνια ακούει αλλιώς, και μάλιστα μέσα σε ένα πλαίσιο που τις κάνει κατανοητές.
Πόσες είναι αυτές οι λέξεις το υπολόγισαν το 2019 η Τζέσικα Λόγκαν και οι συνεργάτες της στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Οχάιο. Ένα παιδί στο οποίο διαβάζουν πέντε εικονοβιβλία την ημέρα έχει ακούσει, ως τα πέντε του χρόνια, περίπου 1,4 εκατομμύρια λέξεις περισσότερες από ένα παιδί στο οποίο δεν διαβάζουν ποτέ. Πέντε βιβλία την ημέρα είναι πολλά, αλλά ακόμη κι ένα την ημέρα κάνει πολλές χιλιάδες λέξεις τον χρόνο.
Και υπάρχουν κι εκείνα που δεν μετριούνται. Ένα βιβλίο σάς επιτρέπει να μιλήσετε για πράγματα που είναι δύσκολο να ειπωθούν ευθέως, όπως ο φόβος, η ζήλια ή το να είσαι ο καινούργιος, επειδή αυτός που τα νιώθει είναι ο ήρωας του βιβλίου και όχι το παιδί. Και είναι μια στιγμή όπου ένας ενήλικας κάθεται ακίνητος, κοντά, και δεν κοιτάζει το κινητό. Για πολλά παιδιά αυτό είναι που θυμούνται.
0–2 ετών: η φωνή, οι ρίμες και το δείξιμο
Τα πιο μικρά ακούνε περισσότερο τη φωνή παρά την πλοκή. Ρίμες, επαναλήψεις και ήχοι όπως «γαβ» και «μπρουμ» τα τραβούν, και το ίδιο βιβλίο μπορεί να διαβαστεί είκοσι φορές. Τα βιβλία από χαρτόνι αντέχουν και το μασούλημα.
Δεν πειράζει καθόλου αν δεν διαβάσετε ποτέ το κείμενο από την αρχή ως το τέλος. Δείχνετε τις εικόνες, λέτε τι βλέπετε και περιμένετε τους ήχους του παιδιού. Η στιγμή μπορεί κάλλιστα να τελειώσει όταν το παιδί μπουσουλήσει αλλού. Τα ταχταρίσματα και τα τραγουδάκια μετράνε κι αυτά· είναι διάβασμα φωναχτά χωρίς βιβλίο και σας ακολουθούν μέχρι και στην αλλαξιέρα. Περισσότερα για ιστορίες για τα πιο μικρά θα βρείτε στη σελίδα 0–2 ετών.
3–5 ετών: έρχονται οι ερωτήσεις
Γιατί το κάνει αυτό; Τι θα γινόταν αν εκείνη δεν είχε ανοίξει την πόρτα; Αφήστε τις ερωτήσεις να έρθουν, ακόμη κι αν πέντε σελίδες σάς πάρουν ένα τέταρτο. Η κουβέντα για ένα βιβλίο είναι εξίσου διάβασμα με το ίδιο το κείμενο.
Είναι επίσης η ηλικία όπου το ίδιο βιβλίο πρέπει να διαβάζεται κάθε βράδυ για τρεις εβδομάδες, και όπου θα σας διορθώσουν αν πηδήξετε μια λέξη επειδή είναι αργά. Είναι κουραστικό. Είναι όμως και σημάδι ότι η ιστορία έγινε δική του. Διαβάστε περισσότερα για βιβλία για 3–5 ετών.
6–9 ετών: ένα βιβλίο σε πολλά βράδια
Τώρα μπορείτε να διαβάζετε ένα μεγαλύτερο βιβλίο σε πολλά βράδια, ένα κεφάλαιο τη φορά. Να σταματάτε στο πιο αγωνιώδες σημείο και να συνεχίζετε αύριο είναι από τους καλύτερους τρόπους για να πάει το παιδί για ύπνο στην ώρα του.
Τα παιδιά που έχουν πάει σχολείο συχνά διαβάζουν μόνα τους πιο απλά βιβλία και τα βρίσκουν λίγο βαρετά. Το διάβασμα φωναχτά μπορεί να τους προσφέρει ιστορίες που είναι ακόμη πολύ δύσκολες για να τις διαβάσουν μόνα τους αλλά όχι για να τις καταλάβουν, και να κρατά ζωντανή την όρεξη όσο το δικό τους διάβασμα προχωρά αργά. Οι ιστορίες για 6–9 ετών έχουν περισσότερο διάλογο και μια δοκιμασία που ο ήρωας πρέπει να ξεπεράσει.
10 ετών και πάνω: συνεχίστε πάντως
Πολλοί σταματούν να διαβάζουν φωναχτά όταν το παιδί μπορεί να διαβάσει μόνο του, αλλά δεν υπάρχει λόγος να σταματήσετε όσο αρέσει και στους δύο σας. Κάντε εναλλαγές: εσείς διαβάζετε ένα κεφάλαιο, το παιδί το επόμενο. Ή διαβάστε το ίδιο βιβλίο ο καθένας χωριστά και συζητήστε το στο τραπέζι, σαν λέσχη ανάγνωσης για δύο. Τα ηχητικά βιβλία στο αυτοκίνητο μετράνε κι αυτά. Τα βιβλία για 10 ετών και πάνω έχουν μεγαλύτερα κομμάτια κειμένου και περισσότερη αγωνία.
Πώς γίνεται στην πράξη
Αυτό που κάνει το διάβασμα φωναχτά συνήθεια σπάνια είναι η δύναμη της θέλησης. Είναι μια σταθερή θέση μέσα στη μέρα. Για πολλούς είναι μετά το πλύσιμο των δοντιών, στο κρεβάτι με το φως αναμμένο. Για άλλους είναι στο πρωινό ή στο λεωφορείο. Διαλέξτε μια ώρα που αντέχει ακόμη και μια κουρασμένη Τρίτη του Νοέμβρη.
Καλύτερα δέκα λεπτά τα περισσότερα βράδια παρά μία ώρα τις Κυριακές. Έχετε τα βιβλία εκεί που κάθεστε, όχι στη βιβλιοθήκη ενός άλλου δωματίου. Αφήστε πού και πού κάποιον άλλον να διαβάσει, τη γιαγιά ή ένα μεγαλύτερο αδέλφι, για να ακούσει το παιδί και μια άλλη φωνή. Κι αν χάσετε ένα βράδυ, δεν πειράζει. Συνεχίζετε αύριο. Για πολλούς ένα παραμύθι για καληνύχτα είναι η φυσική αρχή.
Αφήστε το κινητό σε άλλο δωμάτιο. Όχι για να ντραπεί κανείς, αλλά επειδή μια οθόνη που ανάβει στο κομοδίνο τραβάει το βλέμμα, και το παιδί το καταλαβαίνει.
Αφήστε το παιδί να διαλέξει, ακόμη και για έβδομη φορά
Η δημοτική βιβλιοθήκη είναι το πιο εύκολο μέρος για να ξεκινήσετε. Εκεί μπορείτε να δανειστείτε πολλά βιβλία μαζί και να επιστρέψετε όσα δεν άρεσαν, και οι βιβλιοθηκονόμοι στο παιδικό τμήμα δίνουν ευχαρίστως ιδέες.
Αφήστε το παιδί να διαλέξει, ακόμη κι αν είναι για έβδομη συνεχόμενη φορά το βιβλίο με τις μπουλντόζες. Ένα παιδί που διάλεξε μόνο του ακούει αλλιώς. Ανακατέψτε με κάτι που αρέσει σε εσάς· η χαρά σας για την ιστορία ακούγεται στη φωνή. Τα βιβλία γνώσεων για τα ζώα, το διάστημα ή το ανθρώπινο σώμα είναι κι αυτά διάβασμα φωναχτά.
Οι ιστορίες όπου το παιδί αναγνωρίζει τον εαυτό του, με τη γειτονιά του, τον σκύλο του ή το αδέλφι του, συνήθως γεννούν ακόμη περισσότερες ερωτήσεις. Υπάρχει μάλιστα και μια μελέτη γι’ αυτό: παιδιά προσχολικής ηλικίας στη Βρετανία θυμούνταν καλύτερα καινούργιες λέξεις όταν οι λέξεις βρίσκονταν σε ένα βιβλίο όπου ήταν μέσα το ίδιο το παιδί. Η μελέτη ήταν μικρή, με δεκαοχτώ παιδιά, οπότε δεν πρέπει να την κάνουμε μεγαλύτερη απ’ ό,τι είναι. Ταιριάζει όμως με αυτό που βλέπουν πολλοί γονείς και μόνοι τους.
Αν ένα βιβλίο αφορά κάτι ευαίσθητο, όπως μια μετακόμιση ή ένα κατοικίδιο που πεθαίνει, διαβάστε το πρώτα μόνοι σας. Έτσι ξέρετε τι έρχεται και μπορείτε να διαλέξετε ένα βράδυ που υπάρχει χρόνος για κουβέντα.
Περισσότερες γλώσσες δίπλα στο κρεβάτι
Αν στο σπίτι μιλάτε περισσότερες από μία γλώσσες, το διάβασμα φωναχτά μπορεί να γίνεται σε όλες. Διαβάστε στη γλώσσα όπου εσείς νιώθετε πιο άνετα. Ένα κείμενο που κυλάει ζωντανεύει, ενώ ένα κείμενο με το οποίο παλεύετε εύκολα γίνεται άκαμπτο, και το παιδί ακούει τη γλώσσα όπως ακούγεται όταν κάποιος την αγαπά.
Κάποιες οικογένειες το μοιράζουν έτσι ώστε ο ένας ενήλικας να διαβάζει σε μία γλώσσα και ο άλλος σε άλλη. Άλλοι αφηγούνται ελεύθερα στη δική τους γλώσσα με βάση τις εικόνες ενός βιβλίου με ελληνικό κείμενο. Πολλές βιβλιοθήκες έχουν βιβλία σε διάφορες γλώσσες.
Όταν το παιδί αρχίζει να διαβάζει μόνο του
Στην αρχή το να διαβάζει μόνο του θέλει κόπο, και τα βιβλία που τα καταφέρνει χωρίς βοήθεια είναι συχνά πιο απλά από τις ιστορίες που θέλει να ακούει. Συνεχίστε να διαβάζετε φωναχτά παράλληλα. Αφήστε το παιδί να διαβάζει πού και πού σε εσάς, χωρίς να διορθώνετε κάθε λέξη, ή διαβάστε μια σελίδα ο καθένας.
Ένα παιδί που ξέρει να διαβάζει αλλά θέλει ακόμη να του διαβάζουν δεν έχει πάει πίσω. Θέλει ό,τι δίνει το διάβασμα φωναχτά: την εγγύτητα, τη φωνή και ιστορίες λίγο μεγαλύτερες απ’ όσο αντέχει ακόμη το δικό του διάβασμα.
Θέλετε να δείτε ένα έτοιμο βιβλίο πριν αποφασίσετε; Ξεφυλλίστε τα παραδείγματα βιβλίων μας.
